درخت حیات
ما به کدام گروه از موجودات زنده تعلق داریم؟ گرگ ها در چه طبقه ای از موجودات زنده قرار می گیرند؟هر موجود زنده ای که روی زمین زندگی می کند ، به گروه خاصی از موجودات زنده تعلق دارد.مثلا همه ما به طور عادی بعضی از این طبقه بندی های رایج را به صورت غلط یا درست می دانیم.مثلا می گوییم گرگ به سگ سانان تعلق دارد اما شاید هیچ کس به درستی نداند که سگ سانان به چه گروهی از حیوانات گفته می شود و یا اینکه خصوصیات این گروه چیست.یا حتی مهم تر اینکه دسته بندی های رایج چرا انجام می شود و چقدر بزرگ است؟ یعنی چه زیر مجموعه هایی را در بر می گیرد.
در حقیقت برای اینکه کار بررسی جانداران ، چه جانداران و چه گیاهان راحت تر باشد و ساده تر شود آنها را رده بندی یا طبفه بندی می کنند. به این نوع دسته بندی ، طبقه بندی علمی یا زیست شناختی جانداران گفته می شود.در این دسته بندی هر موجود زنده ای در محل ویژه ای از طبقه بندی قرار می گیرد.هر اندازه که دسته بندی کلی تر باشد تعداد موجوداتی که در آن دسته قرار می گیرند نیز بیشتر است.درست بر خلاف این موضوع هر چه دسته بندی ریزتر باشد تعداد جاندارانی که در آن دسته قرار می گیرند کمتر می شود. مثلا همه موجودات زنده به سطح اول دسته بندی که کل حیات را در بر می گیرد تعلق دارند ، به هر سطح از دسته بندی یک آرایه یا تاکسون گفته می شود اما این دسته بندی از کجا آمده است؟
درخت حیات
(( کارل لینه )) پدر اولین دسته بندی علمی جانداران است. او این دسته بندی را از روی تحقیقات خود و (( جان ری )) طبیعت گرای انگلیسی به وجود آورد. لینه ، طبیعت را در طبقه اول به سه دسته اصلی کان ، گیاه و جانور تقسیم کرد. در حقیقت او اولین درخت حیات را رسم کرد. به کل این دسته بندی که امروزه نه طبقه یا آرایه دارد ، درخت زندگی یا حیات گفته می شود. بعد از لینه افراد دیگری مانند هاکل ، کوپلند و ووس دسته بندی های دیگری را ارائه دادند.
همه این دسته بندی ها معین می کند که منشا و ریشه موجوداتی که ما آنها را می بینیم از کجا آمده است. یعنی وقتی می گوییم که گرگ به سگ سانان تعلق دارد یا همستر به شاخه طنابداران ، معلوم می شود که تکامل این موجود چه مسیری را طی کرده است و در کجا از بقیه خویشاوندانش جدا شده است. با دانستن این مساله حالا ممکن است از خودمان بپرسیم این دسته بندی از کجا آمده است.در حال حاضر طبق سامانه سه دامنه ای که در سال 1990 توسط کارل ویز پیشنهاد شد ، درخت زندگی به طور کلی از سه دامنه باستانیان ، باکتری ها و یوکاریوت ها تشکیل شده است. این دسته بندی به این معنی است که همه موجودات در اصل به یکی از این دسته ها تعلق دارند و جزیی از این خانواده بزرگ محسوب می شوند. اکنون به بررسی مختصر هر یک از این بخش ها می پردازیم :
جاندار
به طور کلی همه موجودات زنده در دسته حیات طبقه بندی می شوند. البته منظور از موجودات زنده آن دسته از جانداران است که منشا سلولی دارند. کل حیات به سه دامنه تقسیم می شوند.
دامنه
دامنه یا بالا فرمانرو ، کلی ترین و بالاترین طبقه آرایه شناختی موجودات زنده است. یعنی می شود گفت دامنه ، ریشه درخت حیات است. پس ریشه همه موجودات زنده به آنجا بر می گردد. طبق سامانه سه دامنه ای درخت حیات به طور کلی به سه ریشه اصلی به نام های باستانیان ، باکتری ها و یوکاریوت ها تقسیم می شود.
فرمانرو
فرمانرو یا سلسله ، طبقه بعدی است و یک رتبه پایین تر از دامنه قرار دارد.فرمانروها به گروه های کوچکتری به نام شاخه تقسیم می شوند. در حال حاضر در بعضی کشور ها سامانه شش سلسله ای و در بعضی دیگر پنج تایی مورد استفاده قرار می گیرد. بر اساس تحقیقات کاوالیر و اسمیت در سال 2004 جانوران ، گیاهان ، قارچ ها و آغازیان زیر دامنه یوکاریوت ها و باستانیان و باکتری ها زیر دامنه خودشان هستند.
شاخه
طبقه بعدی در دسته بندی موجودات زنده ، شاخه نامیده می شود. یعنی هر کدام از فرمانروها به چند شاخه تقسیم می شوند. در گیاه شناسی به شاخه ، دسته گفته می شود. فقط جانوران به 36 شاخه تقسیم می شوند. تقریبا به همین تعداد شاخه برای دیگر سلسله ها هم وجود دارد. یعنی شاخه یا دسته طبقه بندی جزیی تر و دقیق تری نسبت به فرمانرو است.
رده یا کلاس
طبقه بعدی درخت حیات رده یا کلاس نامیده می شود. حشرات یا پستانداران دو کلاس طبقه بندی حیوانات محسوب می شوند. نحوه زاد و ولد یکی از معیارهای اولیه کلاس بندی جانداران محسوب می شود.
راسته
طبقه بعدی که بالاتر از خانواده ( در جانوران ) یا تیره ( در گیاهان ) و پایین تر از رده یا کلاس قرار دارد ؛ مثلا پرندگان یا ماهیان دو راسته به حساب می آیند. یعنی همه موجوداتی که تخم گذارند و بدن آنها از پر پوشیده شده است در راسته پرندگان دسته بندی می شوند.
تیره یا خانواده
هر راسته از جانداران به چندین خانواده تقسیم می شوند . اعضای یک خانواده خصوصیات ژنتیکی مشابهی دارند اما نه کاملا. برای مثال مرغابی سانان یک خانواده از تیره پرندگان محسوب می شوند. شباهت اعضای یک خانواده آن قدر زیاد است که ممکن است در ظاهر با هم فرق زیادی نکنند.
سرده یا جنس
به هر خانواده به طور دقیق به چند جنس تقسیم می شوند ؛ مثلا خانواده سگ سانان به سرده یا جنس تقسیم می شود. یعنی سگ یک اسم عمومی برای همه انواع سگ است. همه اعضای جنس سگ می توانند با هم تولید مثل کنند اما ممکن است فرزندان آنها قدرت باروری نداشته باشند.
گونه
گونه منحصر به فرد ترین نمونه در یک تقسیم بندی است. دو جاندار مختلف از یک گونه از نظر کلی کاملا شباهت ژنتیکی دارند. این شباهت ژنتیکی در حدی است که اعضای گونه می توانند با هم تولید مثل کنند و فرزندان آنها در آینده قدرت باروری خواهند داشت.
درخت زندگی
اما کارل لینه که بود؟
تولد 1707 – درگذشت 1778
تولد در رس هولت ، روستایی در آلموت ، استان اسمولند در جنوب سوئد
تحصیل در دانشگاه لوند در رشته گیاه شناسی
دریافت که پرچم و مادگی اساس طبقه بندی گیاهان است.
عزیمت به اروپا
تدوین کتاب سیستما ناتورا
طبقه بندی 4400 حیوان و 7700 گونه گیاه
..........................................................
هدیه وت پارس
پوستر بی نظیر و کامل درخت زندگی به زبان فارسی
..........................................................
تهیه و تنظیم از سعید سیری
.........................................................
منابع : مجله علمی دانستنیها
دایره المعارف ویکی پدیا
سایت زیست شناسی دانشگاه میامی
این وبلاگ در راستای پیشرفت علم ژنتیک و دامپزشکی توسط دکتر رامین بلالی راه اندازی شده است.