ژنتیک دامپزشکی

جانوران همانندسازی‌شده در پژوهشکده رویان

رویانا دومین گوسفند همانندسازی‌شده در ایران
حنا اولین بز همانندسازی‌شده در ایران
بنیانا اولین گوساله همانندسازی‌شده در ایران
تامینا دومین گوساله همانندسازی‌شده در ایران
بووانا اولین گوساله حاصل از انتقال جنین‌های لقاح آزمایشگاهی در ایران

بخش های درمانی

الف) كلينيك تخصصي زنان:
كلينيك تخصصي زنان با بهره گيري از پيشرفته ترين امكانات و دستگاه هاي تشخيصي و درماني و با همكاري متخصصان و اعضاي هيئت علمي آمادگي كامل جهت ارائه خدمات دارد. اولتراسونوگرافي واژينال و ابدومينال، سونوگرافي داپلر سه بعدي و چهاربعدي،‌ لاپاراسكوپي،‌ هيستروسكوپي، هيستروسونوگرافي و شروع سيكل هاي درماني IUI, IVF, ICSI از جمله اقداماتي است كه در اين كلينيك انجام مي شود. ويزيت خانم توسط متخصص زنان و زايمان اولين قدم درماني زوج نابارور است. در اين ويزيت پزشك بعد از گرفتن شرح حال، تاريخچه بيماري و معاينه، آزمايش های لازم  هورموني  نظیر: LH ،FSH ، پروژسترون، استراديول،  پرولاكتين و آزمایش هاي عملكرد تيروئيد و در صورت ضرورت لاپاراسكوپي،  هيستروسكوپي و عكس رنگي از رحم را درخواست مــي كند و پس از مشاهده نتايج، روش درماني مناسب را پيشنهاد مي كند.

ب) كلينيك تخصصي مردان (آندرولوژي):
معمولا در بعدازظهر همان روزي كه خانم ويزيت مي شود ويزيت آقا نيز قابل انجام است. در اين ويزيت بعد از گرفتن شرح حال و تاريخچه بيماري و انجام معاينه، آزمايش هاي هورموني و همچنين اسپرموگرام درخواست مي شود. در صورتي كه بيمار دچار آزواسپرمي باشد ممكن است كانديد عمل  TESE يا PESA جهت استخراج اسپرم از بيضه يا اپيديديم باشد. به هرحال پزشك پس از مشاهده نتيجه آزمايش ها، روش درماني مناسب جهت زوجين را پيشنهاد مي كند.

ج) كلينيك مشاوره ناباروري:
به منظور پاسخ به سوالات بيماران در شروع و در حين درمان و همچنين ارتقاء كمي و كيفي ارائه خدمات،‌ كلينيك مشاوره ناباروري نيز فعال است. در اين كلينيك كليه سوالات بيماران توسط متخصص زنان و زايمان، روانپزشك،  پزشك عمومي و كارشناسان مجرب مامايي پاسخ داده مي شود.

د) كلينيك تخصصي مشاوره ژنتيك:
نظر به اينكه امروزه بيماري هاي ژنتيكی به عنوان بخشي از علل عدم موفقيت درمان ناباروري‌، ايجاد سقط مكرر و ناباروري مطرح هستند، در كلينيك ژنتيك با استفاده از جديدترين تكنولوژي هاي تشخيصي، بيماراني كه نياز به بررسي ژنتيكي دارند مورد ارزيابي قرار مي گيرند.
يكي از تازه ترين اقدامات، تشخيص اختلالات ژنتيكي قبل از لانه گزيني جنيني (PGD) است كه خوشبختانه در اين كلينيك به راحتي قابل انجام است.

ه) آزمايشگاه جنين شناسي:
اين مركز داراي پيشرفته ترين تجهيزات انجام لقاح آزمایشگاهی است. در اين آزمايشگاه با همكاري متخصصان جنين شناسي و كارشناسان با تجربه علوم آزمايشگاهي علاوه بر انجام عمل IVF و ميكرواينجكشن امكان انجماد اسپرم و جنين نيز وجود دارد. سيستم انجماد اين آزمايشگاه اين امكان را به زوج هاي نابارور مي دهد تا در صورت درخواست بتوانند اسپرم و يا جنين خود را به منظور استفاده هاي بعدي در آينده ذخيره و نگهداري كنند. انجام عمل ليزر هچينگ جديدترين روشي است كه به منظور افزايش شانس لانه گزيني جنين در رحم در دنيا مرسوم است و در اين آزمايشگاه نيز انجام مي شود.

و) مركز تصويربرداري تخصصي ناباروري:
در اين قسمت با استفاده از پيشرفته ترين روش هاي تصويربرداري نظير سونوگرافي ساده، راديوگرافي هاي ساده و رنگي، هيستروسونوگرافي و داپلر رنگي، علل ناباروري تشخيص داده مي شود تا براساس آن روش درماني مناسب انتخاب گردد. در رابطه با ناباروري مردان از روش سونوگرافي ترانس ركتال (TRUS) نيز استفاده مي شود.
در ضمن پيگيري رشد و سلامت جنين هاي حامله از حاملگي هاي ايجاد شده نيز تا زمان تولد انجام مي شود.

ز) آزمايشگاه روتين: 
ارزيابي وضعيت هورموني زوجين و آزمايش اسپرم، از مهمترين اقدامات تشخيصي است كه در آزمايشگاه روتين انجام مي شود. همچنين در اين آزمايشگاه عوامل عفوني مؤثر در ناباروري نيز مورد بررسي قرار مي گيرند.

ح)‌اطاق هاي عمل:
اطاق هاي عمل پژوهشكده رويان  مجهز به تجهيزات و امكانات لازم و كادري مجرب براي انجام لاپاراسكوپي، هيستروسكوپي،  شيرودكا، واريكوسلكتومي، وازووازوستومي، كورتاژ تشخيصي و ساير جراحي هاي تخصصي و فوق تخصصي در ارتباط با برداشتن موانع بارداري است.

ط) واحد مددكاري و روان شناسي:
ناباروری یک بیماری مزمن و درمان آن عمدتا طولانی و با رنج فراوان توام است. زوجین به علت مراجعات مکرر و عمل‌های متعدد دچار خستگی و گاه مشکلات خانوادگی می شوند. در فرهنگ ما تولد فرزند یکی از پایه های اصلی ساختار خانواده را تشکیل می دهد. 
اغلب پدرها و مادرها در انتظار تولد نوزاد پس از ازدواج زوج های جوان هستند.
به این دلایل زوجین در رابطه با درمان ناباروری دچار مشکلات خانوادگی، زناشویی و یا ارتباطی با یکدیگر می‌شوند.  که به دنبال آن میتواند حالاتی مثل اضطراب، استرس بیش از حد و یا افسردگی را به دنبال داشته باشد. و از آنجایی‌که این موارد اثرات سوئی بر روند درمان ناباروری دارد پژوهشگاه رویان واحدی به نام واحد روانپزشکی را برای این مشکلات اختصاص داده است.

این کلینیک به بررسی موارد زیر می پردازد:
•    تشخیص و درمان اضطراب و یا افسردگی احتمالی در زوجین 
•    بررسی اختلافات و حل مشکلات خانواده
•    مشاوره برای کمک به تصمیم¬گیری نوع درمان ((Decision making   
به طور مثال تصمیم برای دریافت جنین اهدایی و یا پذیرش فرزند
•    مشکلات زناشویی

به علت مراجعه زیاد در این خصوص، کلینیک اختصاصی مسائل زناشویی روزهای چهارشنبه در پژوهشگاه رویان دایر است.
این مسائل می تواند شامل این موارد باشد:
•    اختلالات جنسی در مردان
•    اختلالات جنسی در زنان
•    ترس از نزدیکی (واژینیسموس)
•    اختلالات ارگاسم

ناباروري را اين طور تعريف كرده اند: ناتواني يك زوج در باردار شدن پس از يك سال رابطه جنسي بدون جلوگيري از بارداري.
ناباروري در ده تا پانزده درصد از زوج ها ديده مي شود. علل ناباروري مي تواند مربوط به زن يا مرد يا هر دو باشد. حدود 40% از مشكلات ناباروري مربوط به مردان، 40% مربوط به زنان و حدود10% مربوط به هر دو است. در حدود 10% از زوج ها نيز عامل ناباروري مشخص نيست. به عبارت ديگر در اين زوج ها هر دو نفر با توجه به انجام آزمايش هاي موجود مشكلي ندارند ولي به علل نامشخصي بچه دار نمي شوند.
طي دو دهه اخير گام هاي بلندي در رابطه با تشخيص و درمان ناباروري برداشته شده است و حدود 65 درصد از زوج هاي نابارور با استفاده از روش هاي موجود صاحب فرزند شده اند.

علل ناباروري در زنان

1) اختلال در تخمك گذاري 
اختلال در تخمك گذاري، علت عمده ناباروري در زنان است. به طوري كه 39% علل ناباروري زنان مربوط به اين مسئله است . بدون عمل تخمك گذاري لقاح انجام نمي شود و بنابراين زن باردار نمي شود . بعضي از زن ها ممكن است تخمك گذاري نكنند و يا به طور نامنظم و كم تخمك گذاري كنند و بنابراين ممكن است يا عادت ماهيانه نداشته باشند و يا عادت ماهيانه آنها كم و نامنظم باشد و حتي بعضي خانم ها با آنكه داراي عادت ماهيانه منظم هستند، داراي اختلال در تخمك گذاري هستند.

2) اختلال در لوله هاي رحمي
در بعضي زنان، لوله هاي رحمي به طور كامل و يا ناقص بسته است. در نتيجه اسپرم به تخمك نمي رسد. بسته بودن لوله هاي رحمي مي تواند به دليل عفونت، آندومتريوز و يا چسبندگي هايي پس ازعمل جراحي باشد. همچنين ممكن است اين لوله ها پس از يك حاملگي خارج رحمي بسته شوند. در كشورهاي در حال توسعه نسبت به كشورهاي توسه يافته به علت شيوع بيماري هاي عفوني دستگاه توليدمثلي، ميزان اختلال در لوله هاي رحمي بيشتر است. به طور كلي 30% علل ناباروري زن ها مربوط به اختلال در لوله هاي رحمي است .

3) آندومتريوز
آندومتريوز، حالتي است كه در آن سنگفرش رحم (آندومتر)‌ رشد می کند و از رحم هم فراتر مي رود و لوله هاي رحمي را نيز مي پوشاند و حتي آنها را مي بندد و در عمل تخمك گذاري اختلال به وجودمي آورد. آندومتريوز علت 13% موارد ناباروري است  و حدود 70% زنان داراي آندومتريوز، نابارور هستند.

4)‌اختلال درگردن رحم يا رحم 
ناهنجاري هاي گردن رحم مي تواند سبب ناباروري شود كه از آن جمله مي توان به مشكلات مربوط به ساختمان بدن، عفونت هاي گردن و رحم و يا كيفيت نامناسب ترشحات رحم اشاره كرد. از طرفي تومورهاي بدخيم رحم و يا بعضي جاي زخم هاي موجود در ديواره رحم مسبب ناباروري است.

5)‌ مشكلات دستگاه ايمني بدن
مشكلات مربوط به دستگاه ايمني بدن و عوامل ايمونولوژيك نقش مهمي در ايجاد ناباروري دارند. تشخيص و درمان اينگونه بيماران مشكل است. در بعضي خانم ها،‌ عليه اسپرم مرد ماده اي بنام آنتي بادي ترشح مي شود كه اسپرم ها را از بين مي برد و يا آنها را غيرفعال مي كند و يا حتي سبب سقط خود به خود در بعضي از آبستني ها مي شود.

علل ناباروري  در مردان
1)اختلالات مربوط به اسپرم
به طور طبيعي، در بيضه مرد اسپرم توليد مي شود و به هنگام انزال از وي خارج مي شود. اگر در موارد زير اختلالي باشد، شانس لقاح كم شده و مرد نابارور محسوب مي شود.

‌تعداد كم اسپرم
عدم بلوغ اسپرم
شكل غيرطبيعي اسپرم 
عدم توانايي حركت مناسب اسپرم
عواملي كه بر تعداد،  شكل،‌ بلوغ و حركت اسپرم تأثير منفي دارند عبارتند از:

بيماري هاي عفوني: بيماري هاي عفوني با شرايط التهابي نظير بيماري اوريون سبب عفونت مجاري تناسلي يا التهاب و از بين رفتن بيضه ها در مرد مي شوند. حدود 25% مرداني كه بعد از بلوغ دچار اوريون مي شوند نابارور مي شوند.
‌اختلالات هورموني 
اختلالات هورموني سبب حدود 5-2% مشكلات ناباروري در مردان مي شود. توليد نامناسب هورمون هاي FSH و LH بر توليد هورمون مردانگي يا تستوسترون و توليد اسپرم تأثير دارند.
مشكلات مربوط به دستگاه ايمني بدن
در بدن بعضي مردان عليه اسپرم خودشان ماده اي به نام آنتي بادي توليد مي شود كه سبب كاهش حركت اسپرم يا به هم چسبيدن آنها مي شود.

2)‌ ناهنجاري هاي مربوط به ساختمان بدن
بعضي عوامل نظير بسته بودن لوله هاي خروج اسپرم (دفران، اپيديديم)‌ سبب ناباروري در مردان مي شود . بسته شدن لوله هاي خروج اسپرم مي تواند به علل مادرزادي، نقص ژنتيكي، عفونت ها يا التهاب هاي دستگاه ادراري – تناسلي باشد. البته جاي جراحي هاي قبلي نيز مي تواند اين لوله ها را ببندند.
از جمله عوامل ديگر ناباروري در مردان واريكوسل است. در اين حالت رگهاي درون كيسه بيضه متسع مي شود و كيفيت اسپرم كاهش مي يابد.
3)‌ عوامل ديگر 
عوامل ديگري نظير ناتواني جنسي و يا انزال زودرس نيز مي تواند عامل ناباروري  در مردان باشد.

‌علل ناباروری ژنتیکی
علل ناباروری اعم از مشکلات هورمونی و چاقی تا غیر طبیعی بودن سلول های جنسی (تخمک و اسپرم) همگی می تواند به نوعی تحت تاثیر عوامل ژنتیکی باشد. برای مثال استعداد چاقی، ابتلا به عفونت و حتی لزوم انجام یک جراحی که به ناباروری می انجامد همگی هر چند کوچک می توانند به عوامل ژنتیکی مربوط باشند. امروزه مطالعات بر روی ژنهای خاص در انسان و مدل های آزمایشگاهی تا حدودی تاثیر عوامل ژنتیکی بر ناباروری را آشکار ساخته اند.
بعضی از عوامل ژنتیکی بر ناباروری مردان تاثیر می گذارند، در حالی که بعضی عوامل دیگر بر روی هر دو جنس و یا فقط بر روی زنان تاثیر گذارند. برای مثال جابجایی های کروموزومی می تواند بر روی مردان و زنان تاثیر بگذارد اما سندروم کلاین فلتر که در آن ترکیب کروموزوم های جنسی به صورت XXY در می آید تنها مختص مردان است و سندروم ترنر که در آن بیمار فقط دارای کروموزوم جنسی X است تنها مختص زنان است.      

عوامل ناشناخته
گاه ممكن است پس از يك معاينه دقيق پزشكي، زن و شوهر كاملا‌ سالم تشخيص داده  شوند ولي به علل ناشناخته بارور نشوند. اگرچه معمولا بعد از دو سال تعداد زيادي از اين زوج ها بچه دار مي شوند، اما تعدادي از آنها حتي بعد از گذشت سه سال بدون استفاده از روش هاي پيشگيري بچه دار نمي شوند، در اين صورت بايد تحت درمان قرار بگيرند.

بانک DNA 
تشخیص اختلالات ژنتیکی و تحقیقات پایه ای درباره ژن ها نیازمند ژنوم انسان است. جمع آوری نمونه یکی از اساسی ترین بخش‌های یک تحقیق محسوب می شود. نمونه های ژنتیکی جزء ذخایر گرانبهای هر کشوری محسوب می شود. از آنجا که از سراسر کشور و از قومیت های مختلف به علل ناباروری، سقط مکرر و ... به پژوهشگاه رویان مراجعه می کنند و گاه در بین مراجعان مواردی خاص مشاهده می شود، این مرکز از جمله مراکزی است که دارای توانایی بالقوه خوبی در زمینۀ تهیۀ نمونه های بانک DNA  است. 
بانک  DNA، نمونه های مرتبط به یک تحقیق را فراهم می‌کند و این امکان را مهیا می سازد که طرح های پژوهشی در زمینۀ ژنتیک، داخل پژوهشگاه و در صورت لزوم در خارج از پژوهشگاه با سرعت بیشتری انجام شود. با حفظ نتایج طرح های تحقیقاتی که با کمک بانک انجام می شود در هر زمان، تحقیق بر روی نمونه هایی صورت خواهد گرفت که قبلا از لحاظ جنبه های دیگر مورد بررسی قرار گرفته اند. لذا هیچ تحقیقی به ارزشمندی انجام آن با نمونه‌های نگهداری شده در بانک نخواهد بود.
در حال حاضر نمونه های زیر در بانک موجود است:
1-    نمونه هایی از مردان نابارور
2-    نمونه هایی از زنان نابارور
3-    نمونه هایی از زوجین 
4-    سایر موارد
جهت استفاده از نمونه های موجود در بانک DNA پژوهشگاه رویان توجه به ضوابط بانک ضروری است.

ضوابط بانک DNA پژوهشگاه رویان

1.    بانک DNA نمونه های مورد نیاز جهت تحقیق را تامین خواهد کرد.
2.    محقق ملزم است نتایج به‌دست آمده بر روی هر نمونه را جهت تکمیل کردن اطلاعات هر بیمار به بانک ارائه کند.
3.    بانک DNA حق استفاده از نتایج منتشر شده توسط محقق را با ذکر منبع و ماخذ دارد.
4.    محقق ملزم است که از نمونه های DNA صرفا برای تحقیق مذکور استفاده کند و حق استفاده از آنها در تحقیق دیگری را ندارد.
5.    محقق مجاز نیست از نمونه ها برای اهداف تجاری استفاده کند.
6.    محقق ملزم است باقی مانده نمونه های مورد استفاده خود را به بانک DNA باز گرداند. 
7.    محقق ملزم است در صورت چاپ مقاله و هرگونه انتشارات نهایی و گزارش‌های ارائه شده در کنگره و رسانه ها در بخش مواد و روش‌ها و همچنین تقدیر و تشکر قید کند که از نمونه های بانک DNA گروه پژوهشی ژنتیک ناباروری پژوهشگاه رویان استفاده کرده است و یک کپی از مقالات منتشر شده یا گزارش نهایی را به بانک DNA پژوهشگاه رویان ارسال کند. 
8.    محقق مجاز نیست نمونه¬ها را در اختیار محققان دیگر بگذارد، مگر اینکه از بانک DNA پژوهشگاه رویان کسب اجازه کرده باشد.
9.    در پروژه های داخلی چنانچه بانک DNA تهیه نمونه را بپذیرد، نمونه متعلق به بانک خواهد بود و محقق صرفا برای تحقیق مصوب می‌تواند از آن استفاده کند و باقی مانده نمونه می‌تواند توسط بانک در اختیار سایر محققان قرار گیرد.
10.    نمونه های اهدایی محققان به بانک می‌تواند با ذکر حقوق معنوی محقق در اختیار سایرین برای تحقیق قرار گیرد.
11.    محققان خارج از پژوهشگاه رویان می‌توانند به دو گونه از نمونه های بانک DNA استفاده کنند:
•    به صورت پروژۀ مشترک با پژوهشگاه مطرح شود و یک محقق از پژوهشگاه به عنوان همکار اصلی طرح معرفی شود.
•    هزینه هر نمونه پرداخت شودد ولیکن بند 6 رعایت گردد. 

پذيرش بيمار و سير انجام كار

تعيين وقت براي بيماران به صورت حضوري و تلفني امكان پذير است. اين تعيين وقت شامل وقت ويزيت خانم و وقت ويزيت آقا و انجام آزمايش اسپرموگرام آقا است.
پس از مراجعه بيماران در وقت تعيين شدن، تشكيل پرونده خانم در واحد كامپيوتر انجام مي شود و به بخش پذيرش ارجاع مي شود و از آنجا به مطب شماره يك راهنمايي مي شود. در مطب شماره يك پس از گرفتن تاريخچه كامل از بيمار و مشاهده مدارك و آزمايشهاي قبلي، معاينات اوليه نيز توسط يك پزشك عمومي يا ماما انجام مي گيرد. سپس بيمار به مطب شماره دو ارجاع مي شود. در مطب شماره دو پزشك متخصص زنان و زايمان با بررسي مجدد پرونده و آزمايش ها در صورت نياز بيمار به اقدامات تشخيص تكميلي نظير عكس رنگي رحم، لاپاراسكوپي، سونوگرافي داپلر و... بيمار را ارجاع مي كند و در نهايت روش درمان را به بيمار پيشنهاد مي كند.
به موازات معاينات خانم،‌ آزمايش اسپرموگرام آقا نيز معمولا همان روز و قبل از ظهر و ويزيت آقا توسط پزشك متخصص نيز بعدازظهر انجام مي شود. پس از ويزيت آقا مشخص مي شود كه به اقدامات تشخيصي تكميلي مانند تكرار آزمايش اسپرم، نمونه برداري از بيضه و بررسي كروموزومي و يا انجام اقدامات درماني نظير عمل واريكوسل قبل از شروع درمان ناباروري نياز است يا خير.
در صورتي كه به اقدامات بيشتري نياز نباشد و درصورت مشخص شدن روش درماني خانم، مراجعه بعدي آقا پس از تجويز دارو براي خانم و در روز عمل جهت گرفتن نمونه اسپرم خواهد بود.
روش هاي درماني پيشنهادي ممكن است يكي از روش هاي تحريك تخمك گذاري، IUI يا تلقيح اسپرم داخل رحم، IVF يا لقاح خارج رحم، ميكرواينجكشن يا تزريق اسپرم به سيتوپلاسم تخمك در محيط آزمايشگاه باشد.
احتمال موفقيت روش IUI ، حدود 25 درصد، روش IVF حدود 35 درصد و روش ميكرواينجكشن در حدود 40 درصد است. هزينه هاي انجام هر كدام از روشهاي فوق با توجه به آزمايشهاي تشخيصي جنبي، تعداد سونوگرافي لازم، داروهاي لازم جهت تحريك تخمك گذاري بسيار متفاوت است كه بيمار مي تواند در اين خصوص پس از مشخص شدن روش درماني اطلاعات لازم را دريافت كند.

مرکز سلول‌درمانی 
برای حضور و مداوا در مرکز سلول درمانی رویان مي بايست به لینک مرکز سلول که در ادامه این متن آمده مراجعه و فرم مربوطه را تکمیل کنید. سپس از مرکز سلول درمانی رویان برای زمان ویزیت و اقدامات بعدی با شما تماس گرفته خواهد شد.

منبع:http://yahya56.blogfa.com/